Hoor ik in dit leven thuis?

Vraag van de maand: ‘Hoor ik in dit leven thuis?’

Hoor ik in dit leven thuis?
Ha, eindelijk een vraag die ik beknopt kan beantwoorden.

Hoor ik in dit leven thuis? Ja!
(Ik ben hier – dus ik hoor hier.)

Over vrijheid

Wat is vrijheid anders dan het ervaren van ruimte? De ziel en de gedachten kunnen vrij zijn, ook als het lichaam dat niet is. Omgekeerd kan ook: de ziel en de gedachten kunnen onvrij zijn, beperkt of vastgeroest, terwijl er in de realiteit weinig tot geen beperkingen zijn. Vrijheid is dus niet zo zeer een objectief iets, maar een persoonlijke beleving. Er zijn natuurlijk wel objectieve zaken die het beleven van vrijheid bevorderen of bemoeilijken. In gunstige omstandigheden is het gemakkelijk vrijheid te ervaren – je hebt een lang weekend vrij, geen vaste plannen, niemand die iets van je wil, het zonnetje schijnt en het leven lacht je toe. In ongunstige omstandigheden is het een stuk lastiger om je vrij te voelen – je lijdt onder een repressief regime in je land, bedrijf of gezin, je omgeving is je niet gunstig gezind en er is niet veel dat je kunt doen dan je aanpassen en constant op je hoede zijn. Toch zijn er in gunstige en in ongunstige omstandigheden mensen die zich vrij voelen en mensen die zich bedrukt, beklemd en onvrij voelen.

Hoe de omstandigheden ook zijn, er is vaak volop ruimte om te kiezen, om je eigen leven vorm te geven, als je dat maar zou zien of ervaren. En als je maar zou durven die handschoen op te nemen. Als je angsten je tegenhouden, beklemt dat. Er is dan minder ruimte en je voelt je minder vrij. Bij vrijheid hoort namelijk je verantwoordelijkheid durven nemen, vorm durven geven aan dat vormloze potentieel. Dat is ook de reden dat té veel vrijheid juist weer beklemmend is. Je hebt dan te veel verantwoordelijkheid en kunt of wilt die niet nemen, of je voelt je daar niet toe in staat. Dat is overigens niet goed of verkeerd. Vrijheid is immers maar een van de vele behoeften die je als mens hebt. Je onvrij voelen, maar wel veilig en geborgen, is soms heel prettig en nodig.

Tot slot: soms is je vrij voelen heel gemakkelijk, ineens binnen handbereik. Daarvan getuigen de twee korte gedichtjes hieronder, die ik in 2008 heb geschreven. Kleine beslissingen kunnen soms zo’n opluchting en ruimte geven.

Belangrijke bespreking
Heerlijk!
Misschien blijf
ik hier wel
de hele dag
uit het raam staren.

Verplichte gezelligheid?
Heerlijk – lekker niet meedoen!

Wat versta jij onder een goede relatie?

‘Wat versta jij onder een goede relatie?’ is de levensbeschouwelijke vraag van de maand in het blaadje van een vereniging waar ik lid van ben. Ik schreef hierover het volgende stukje, dat ik ook graag hier wil delen. Wil je meer van mijn antwoorden lezen op vragen van de maand, klik dan op categorie ‘vraag van de maand’ (onder de titel van deze posting).

Vraag van de maand: ‘Wat versta jij onder een goede relatie?’

‘Vriendschap is een van die zeldzame dingen die bij de tempel horen en niet bij de winkel.’ Deze uitspraak van Osho (waar ik het roerend mee eens ben) las ik onlangs, terwijl ik in gedachten al bezig was met het formuleren van een antwoord op de vraag van deze maand. Een relatie, of het nu om een vriendschap gaat of om een liefdesrelatie, is volgens mij ‘goed’ als zij gebaseerd is op betrokkenheid en acceptatie, als beide partners zelfstandig zijn én op elkaar durven en kunnen leunen, zonder verwijten als de ander een keertje niet daar is als steun en toeverlaat. Vanuit een praktisch uitgangspunt bezien, is het in stand houden van een goede relatie eenvoudiger als je over en weer iets aan elkaar te bieden hebt wat de ander op prijs stelt, als er zaken te delen zijn die de ander ook wil en kan ontvangen. Op dit praktische niveau is het volgens mij handig als er een zekere balans is in de mate waarin in elkaars en de eigen behoeften wordt voorzien. Dan is er namelijk geen verstoring van de genegenheid, liefde en acceptatie tussen de vrienden of partners. Wél is sprake van twee mensen die elk zoeken naar wat zij zelf te geven en te delen hebben.

Ik hecht waarde aan een natuurlijk verloop van relaties, in diepgang en duur: de relatie is wat zij is, niet per se wat ik (of de ander) wil dat zij is. Ook hier draait het om acceptatie, nu niet van de ander, maar van de relatie zoals zij is. Uiteraard gunnen de meeste mensen, en ook ikzelf, een relatie vaak niet haar natuurlijke verloop. Soms is dat uit behoefte aan continuïteit, zekerheid en veiligheid. Soms is dat vanwege ‘etiketjes’ die ons voorschrijven aan welke spelregels een relatie moet voldoen en vanwege verwachtingen hoe wij ons dienen te gedragen in een bepaald type relatie. De eerstgenoemde behoeften zijn reëel, en verdienen vervulling, al kunnen ze een bron van spanning zijn binnen relaties. Authentiek communiceren, volwassen omgaan met de eigen frustraties en angsten, en gebruik maken van meer bronnen dan alleen die éne relatie voor het vervullen van behoeften, kunnen oplossingen bieden. De etiketjes en verwachtingen zijn mentale constructies, die wat mij betreft bij het grofvuil mogen worden gezet. Helaas is het lastig om je van zulke constructies los te maken. Zelfs een autonoom denker raakt snel verstrikt in patronen, verwachtingen en oordelen, zeker als ze breed gedragen worden binnen de sociale omgeving. De verbondenheid via het hart, die voor mij de basis is van elke goede relatie, kan door deze zaken ondergesneeuwd raken, vervormd of bezwaard.

Als ik terugblik op de relaties in mijn eigen leven kan ik stellen dat ik een aantal relaties heb en heb gehad die ik volgens mijn eigen normen als ‘goed’ kan bestempelen. In aantal en diepgang vormen ze een tegenwicht aan de niet onaanzienlijke hoeveelheid problematische relaties waarin ik in de loop van mijn leven verwikkeld ben geraakt. Waar ik inmiddels achter ben, is dat ik veel behoefte heb aan alleen zijn en rust. Zolang daarin voorzien wordt, ben ik prima in staat om diepgaande relaties aan te gaan. Ik houd van mensen, zolang ik maar niet de hele tijd samen met hen in één ruimte hoef te zijn! Dit is iets van mijzelf waar ik niet altijd even gelukkig mee ben, maar waarmee ik toch rekening wens te houden bij het vormgeven aan mijn leven en mijn relaties. De frustraties die dat soms oplevert, hebben te maken met de relatie met mijzelf. Ook bij die relatie gaat het voor mij om betrokkenheid en acceptatie. Zij is tevens de basis voor alle andere relaties in het leven, immers: als je niet in vrede met jezelf kunt leven, hoe kun je dan een gezonde relatie met een ander hebben?

Wanneer heb je het gemaakt?

‘Wanneer heb je het gemaakt? Jakkes! Dat klinkt alsof je in je leven afhankelijk bent van iets bereiken en dat leidt alleen maar af van werkelijk leven.’ Dat was mijn eerste reactie op deze vraag van de maand, die ik tegenkwam in een blad van een vereniging waar ik lid van ben. Maar wacht even! Die afkeer is er niet voor niets; ik heb wél een duidelijke kijk op deze kwestie en die wil ik best met anderen delen. Dit vraagt echter eerst om een herformulering van de vraag in begrippen die ik in mijn eigen leven hanteer. Na enig gepuzzel met taal kom ik uit op de volgende formulering van vraag en antwoord:
- Vraag: wanneer heb ik het gemaakt?
- Herformulering: wanneer ervaar ik mijn leven als zinvol?
- Antwoord: elke dag en elk moment opnieuw dat ik mijn leven bewust en authentiek leef, óf mijzelf vergeef als dat niet gelukt is.

Aansluitend puzzel ik nog wat met oorzaak en gevolg. Ervaar ik mijn leven als zinvol omdat ik bewust en authentiek tracht te leven en mezelf vergeef als dat niet lukt? Slaag ik erin bewust en authentiek te leven, en mezelf te vergeven als dat niet lukt, omdat ik mijn leven als zinvol ervaar? Geen van twee, denk ik. Het zijn volgens mij bijverschijnselen van een manier van leven die zich laat beschrijven met het volgende stappenplan:
- Stap 1. Neem je voor ogen: 1 ideaal. Hoe wil ik in het leven staan? De inhoud van dit ideaal is vrij. Je merkt vanzelf wel of je de juiste inhoud hebt gekozen (vuistregel: als je er niet blij van wordt, dan zit je waarschijnlijk fout).
- Stap 2 t/m n. Houd dit ideaal voor ogen en besteed dagelijks aandacht aan het opruimen van innerlijke en uiterlijke obstakels. Onderzoek bijvoorbeeld hoe je je zo min mogelijk kunt laten afleiden door mensen die andere idealen nastreven of die idealen onzin vinden.

Kortom, vergeet ‘het’ te willen maken, leg in plaats daarvan de lat onbereikbaar hoog, en voor je het weet, leid je een zinvol leven. Er zijn bovendien obstakels zat, dus je hoeft je nooit te vervelen!