Wat is vrijheid anders dan het ervaren van ruimte? De ziel en de gedachten kunnen vrij zijn, ook als het lichaam dat niet is. Omgekeerd kan ook: de ziel en de gedachten kunnen onvrij zijn, beperkt of vastgeroest, terwijl er in de realiteit weinig tot geen beperkingen zijn. Vrijheid is dus niet zo zeer een objectief iets, maar een persoonlijke beleving. Er zijn natuurlijk wel objectieve zaken die het beleven van vrijheid bevorderen of bemoeilijken. In gunstige omstandigheden is het gemakkelijk vrijheid te ervaren – je hebt een lang weekend vrij, geen vaste plannen, niemand die iets van je wil, het zonnetje schijnt en het leven lacht je toe. In ongunstige omstandigheden is het een stuk lastiger om je vrij te voelen – je lijdt onder een repressief regime in je land, bedrijf of gezin, je omgeving is je niet gunstig gezind en er is niet veel dat je kunt doen dan je aanpassen en constant op je hoede zijn. Toch zijn er in gunstige en in ongunstige omstandigheden mensen die zich vrij voelen en mensen die zich bedrukt, beklemd en onvrij voelen.
Hoe de omstandigheden ook zijn, er is vaak volop ruimte om te kiezen, om je eigen leven vorm te geven, als je dat maar zou zien of ervaren. En als je maar zou durven die handschoen op te nemen. Als je angsten je tegenhouden, beklemt dat. Er is dan minder ruimte en je voelt je minder vrij. Bij vrijheid hoort namelijk je verantwoordelijkheid durven nemen, vorm durven geven aan dat vormloze potentieel. Dat is ook de reden dat té veel vrijheid juist weer beklemmend is. Je hebt dan te veel verantwoordelijkheid en kunt of wilt die niet nemen, of je voelt je daar niet toe in staat. Dat is overigens niet goed of verkeerd. Vrijheid is immers maar een van de vele behoeften die je als mens hebt. Je onvrij voelen, maar wel veilig en geborgen, is soms heel prettig en nodig.
Tot slot: soms is je vrij voelen heel gemakkelijk, ineens binnen handbereik. Daarvan getuigen de twee korte gedichtjes hieronder, die ik in 2008 heb geschreven. Kleine beslissingen kunnen soms zo’n opluchting en ruimte geven.
Belangrijke bespreking
Heerlijk!
Misschien blijf
ik hier wel
de hele dag
uit het raam staren.
Verplichte gezelligheid?
Heerlijk – lekker niet meedoen!
